Doanh nghiệp phải xanh hóa dẫn dắt người tiêu dùng sống xanh

Tăng trưởng xanh không còn là lựa chọn mà là điều kiện sống còn

TP.HCM đang hoàn thiện khung Chiến lược phát triển xanh đến năm 2030, tầm nhìn 2050 với định hướng lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm của chuyển đổi. Thành phố xác định bốn trụ cột quan trọng gồm nguồn lực xanh, hạ tầng xanh, hành vi xanh và các ngành, lĩnh vực tiên phong. Đây không chỉ là bước điều chỉnh chiến lược mà là sự thay đổi căn bản về mô hình phát triển.

Trước năm 2020, thị trường quốc tế chủ yếu quan tâm đến trách nhiệm xã hội và chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, bức tranh hiện nay đã khác. Các nhãn hàng toàn cầu yêu cầu doanh nghiệp phải kiểm soát toàn bộ vòng đời sản phẩm, chứng minh tiêu chí xanh và đáp ứng các chuẩn mực bền vững khắt khe. Trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, yêu cầu về môi trường, lao động và phát triển bền vững trở thành điều khoản bắt buộc. Xanh hóa sản phẩm vì thế không còn là lợi thế cạnh tranh, mà là điều kiện để doanh nghiệp có thể tiếp tục tồn tại trên thị trường thế giới.

Sức ép từ chuỗi cung ứng toàn cầu

Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp xuất khẩu đang chịu sức ép trực tiếp từ khách hàng quốc tế. Một doanh nghiệp chế biến nông sản tại TP.HCM từng cho biết trước đây chỉ thị trường Mỹ yêu cầu tiêu chí xanh nghiêm ngặt, nhưng hiện nay các đối tác tại châu Á cũng bổ sung điều khoản về sản xuất bền vững vào hợp đồng. Nếu không đáp ứng, doanh nghiệp có nguy cơ bị thay thế bởi nhà cung cấp khác.

Sự thay đổi này phản ánh xu hướng dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu. Các tiêu chí xanh không còn mang tính khuyến khích mà đã trở thành bắt buộc. Doanh nghiệp phải kiểm soát từ nguyên liệu đầu vào, quy trình sản xuất, sử dụng năng lượng, đến quản lý chất thải và trách nhiệm xã hội. Nguyên tắc 4R gồm giảm thải, tái chế, tái sử dụng và sửa chữa dần trở thành tiêu chuẩn chung.

Việc đạt được chứng nhận môi trường không chỉ giúp sản phẩm vượt qua rào cản kỹ thuật mà còn tạo niềm tin cho đối tác. Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt, doanh nghiệp nào chuẩn bị sớm chiến lược chuyển đổi sẽ có lợi thế giữ thị phần và mở rộng thị trường.

Chủ động chuyển đổi để tạo lợi thế dài hạn

Không ít doanh nghiệp tại TP.HCM đã chủ động đầu tư cho kinh tế tuần hoàn và sản xuất xanh từ nhiều năm trước. Một số đơn vị trong lĩnh vực giấy, dệt may hay chế biến thực phẩm đã chi hàng triệu USD cho hệ thống xử lý nước thải, tiết kiệm năng lượng và tái sử dụng phụ phẩm. Nhờ đó, họ duy trì được đơn hàng ổn định từ các tập đoàn đa quốc gia và thâm nhập thị trường khó tính như châu Âu, Mỹ.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi không hề dễ dàng. Chi phí đầu tư lớn, thời gian hoàn vốn kéo dài và khả năng tiếp cận tín dụng xanh còn hạn chế đang là rào cản đối với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Trong ngành dệt may, yêu cầu về phát thải thấp, sử dụng năng lượng tái tạo và minh bạch chuỗi cung ứng tạo áp lực rất lớn trong khi biên lợi nhuận ngày càng thu hẹp.

Dù vậy, cộng đồng doanh nghiệp TP.HCM ngày càng nhận thức rõ rằng xanh hóa là điều kiện sống còn. Khi thị trường thay đổi, niềm tin của người tiêu dùng trở thành yếu tố quyết định. Doanh nghiệp không thể bán hàng nếu không đáp ứng tiêu chí môi trường. Chính quá trình chuyển đổi này đang góp phần hình thành những thương hiệu dẫn dắt bền vững, tạo ảnh hưởng tích cực đến toàn bộ hệ sinh thái sản xuất.

Cơ chế hỗ trợ và vai trò của chính sách

Chuyển đổi xanh không thể chỉ dựa vào nỗ lực riêng lẻ của doanh nghiệp mà cần sự đồng hành của chính quyền và hệ thống tài chính. TP.HCM đã khởi động lại chương trình kích cầu đầu tư với nội dung lồng ghép các dự án xanh như năng lượng áp mái, đổi mới công nghệ sản xuất và xử lý chất thải. Các dự án này có thể tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, mở ra cơ hội tháo gỡ phần nào nút thắt tài chính.

Bên cạnh đó, sự tham gia của các định chế tài chính trong các diễn đàn kinh tế của thành phố cho thấy dòng vốn xanh đang dần hình thành. Khi chính sách rõ ràng, cơ chế tín dụng minh bạch và tiêu chí đánh giá được chuẩn hóa, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn hơn trong đầu tư dài hạn.

Hành trình tăng trưởng xanh của TP.HCM vì vậy không chỉ là chiến lược của chính quyền mà là cuộc chuyển mình của toàn bộ cộng đồng doanh nghiệp. Trong kỷ nguyên kinh tế carbon thấp, xanh hóa không còn là khẩu hiệu mà là thước đo năng lực cạnh tranh. Doanh nghiệp nào chậm thay đổi sẽ đối mặt với nguy cơ bị loại khỏi chuỗi giá trị toàn cầu, trong khi những đơn vị tiên phong sẽ mở ra con đường phát triển bền vững và ổn định hơn trong tương lai.