Văn hóa ESG trong doanh nghiệp hiện đại khi HR trở thành kiến trúc sư của phát triển bền vững

ESG từ áp lực bên ngoài đến yêu cầu nội tại của tổ chức

Trong vài năm trở lại đây, ESG không còn là một khái niệm mang tính học thuật hay chỉ xuất hiện trong các báo cáo phát triển bền vững của doanh nghiệp lớn. ESG đã trở thành một áp lực hiện hữu đến từ nhiều phía, bao gồm thị trường, nhà đầu tư, đối tác và khung pháp lý ngày càng hoàn thiện. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn ESG như một nghĩa vụ phải tuân thủ, doanh nghiệp sẽ khó tạo ra chuyển biến thực chất và càng khó duy trì lợi thế cạnh tranh trong dài hạn. Thực tế cho thấy, ESG chỉ phát huy giá trị khi được nội hóa thành tư duy quản trị và văn hóa tổ chức.

Tại một buổi HR Talks với sự tham gia của các lãnh đạo nhân sự từ KFC Việt Nam, ESG được nhìn nhận như một cơ hội để doanh nghiệp tái định nghĩa cách mình vận hành, phát triển con người và tạo ra giá trị xã hội. Thay vì tiếp cận ESG bằng các khẩu hiệu lớn, các diễn giả nhấn mạnh việc hiểu đúng bản chất của ba trụ cột Environmental Social và Governance. Trong đó, Environmental gắn với các hành động cụ thể nhằm giảm tác động đến môi trường, Social phản ánh cách doanh nghiệp đối xử với con người và cộng đồng, còn Governance là nền tảng bảo đảm sự liêm chính, minh bạch và đạo đức trong toàn bộ hệ thống quản trị.

Động lực thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi theo ESG không chỉ đến từ quy định hay nhà đầu tư mà ngày càng chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ sự thay đổi trong hành vi của người tiêu dùng và lực lượng lao động. Theo các nghiên cứu quốc tế, thế hệ Millennials và Gen Z đang dần chiếm tỷ trọng lớn trong thị trường lao động toàn cầu và có xu hướng lựa chọn nơi làm việc dựa trên giá trị mà doanh nghiệp theo đuổi. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết cho các tổ chức trong việc tích hợp ESG vào chiến lược nhân sự, không chỉ để đáp ứng kỳ vọng bên ngoài mà còn để duy trì sức hút nội tại.

HR và vai trò chuyển hóa ESG thành trải nghiệm nhân viên

Trong bối cảnh ESG ngày càng gắn chặt với thương hiệu nhà tuyển dụng, bộ phận Nhân sự được xem là cầu nối chiến lược giữa định hướng bền vững của doanh nghiệp và trải nghiệm thực tế của nhân viên. Thay vì dừng lại ở việc truyền thông các cam kết ESG, HR cần biến những giá trị đó thành các hành động cụ thể trong suốt hành trình trải nghiệm nhân viên, từ tuyển dụng, đào tạo đến gắn kết và phát triển dài hạn.

Một trong những thách thức lớn nhất trong quá trình này là tính xác thực. ESG nếu chỉ được triển khai dưới dạng các chiến dịch truyền thông ngắn hạn sẽ dễ rơi vào tình trạng hình thức, thậm chí phản tác dụng khi nhân viên và ứng viên nhận ra sự thiếu nhất quán giữa lời nói và hành động. Thực tiễn từ KFC Việt Nam cho thấy, việc để chính nhân viên trở thành người kể câu chuyện ESG thông qua trải nghiệm thật có sức lan tỏa mạnh mẽ hơn bất kỳ thông điệp quảng bá nào. Khi các hoạt động môi trường và xã hội được thiết kế xoay quanh tác động thực chất, nhân viên sẽ chủ động tham gia và tự hào về những giá trị mà tổ chức tạo ra.

Cách tiếp cận này phản ánh rõ vai trò của thương hiệu dẫn dắt bền vững trong lĩnh vực nhân sự, khi HR không chỉ quảng bá hình ảnh doanh nghiệp mà còn định hình chuẩn mực hành vi bên trong tổ chức. Thay vì đầu tư vào những sự kiện tốn kém nhưng ít tác động, việc ưu tiên nguồn lực cho các hoạt động mang lại giá trị dài hạn giúp ESG trở thành một phần tự nhiên của văn hóa doanh nghiệp. Đây cũng là nền tảng để xây dựng niềm tin, yếu tố then chốt trong việc thu hút và giữ chân nhân tài trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Lãnh đạo và văn hóa ESG từ quyết định đến hành vi

Nếu HR là kiến trúc sư của văn hóa ESG, thì lãnh đạo chính là người đặt nền móng cho bản thiết kế đó. ESG không thể tồn tại bền vững trong một tổ chức nếu chỉ được giao cho bộ phận Nhân sự hay truyền thông. Các quyết định của lãnh đạo, đặc biệt trong những thời điểm khó khăn, có tác động trực tiếp đến cách nhân viên cảm nhận và thực hành các giá trị ESG trong công việc hàng ngày.

Tại KFC Việt Nam, những quyết định liên quan đến chất lượng sản phẩm và an toàn thực phẩm được xem là minh chứng rõ nét cho trụ cột Governance và Social. Việc kiên định không sử dụng các biện pháp xử lý hóa chất để cải thiện hình thức sản phẩm, dù có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận ngắn hạn, thể hiện rõ ưu tiên đặt sức khỏe người tiêu dùng lên trên lợi ích tức thời. Những lựa chọn như vậy gửi đi thông điệp mạnh mẽ rằng ESG không phải là khẩu hiệu, mà là kim chỉ nam cho mọi quyết định kinh doanh.

Trong các tình huống khủng hoảng, như thiên tai hay dịch bệnh, cách lãnh đạo đặt câu hỏi cũng phản ánh mức độ thấm nhuần ESG trong tổ chức. Khi ưu tiên đầu tiên là sự an toàn và phúc lợi của nhân viên thay vì doanh thu, doanh nghiệp đang khẳng định rõ ràng giá trị con người trong hệ thống vận hành. Chính những quyết định mang tính nhân văn này tạo ra niềm tin lâu dài, giúp ESG trở thành “hơi thở” của tổ chức thay vì một bộ quy tắc áp đặt từ trên xuống.

Từ góc độ quản trị, HR đóng vai trò quan trọng trong việc ghi nhận, lan tỏa và hệ thống hóa các hành vi tích cực đó thành chuẩn mực văn hóa. Khi các giá trị ESG được lặp lại nhất quán trong hành động của lãnh đạo và được HR củng cố thông qua chính sách, đào tạo và truyền thông nội bộ, văn hóa bền vững sẽ dần hình thành một cách tự nhiên và bền vững.

Đo lường ESG và gắn kết với hiệu suất kinh doanh

Một trong những thách thức lớn nhất của ESG là làm thế nào để biến các giá trị mang tính trừu tượng thành những chỉ số cụ thể và có thể đo lường. Nếu ESG không được tích hợp vào hệ thống quản trị hiệu suất, các cam kết bền vững sẽ khó tạo ra tác động lâu dài và dễ bị xem là hoạt động phụ trợ. Do đó, vai trò của HR trong việc thiết kế các KPI ESG trở nên đặc biệt quan trọng.

Thực tiễn cho thấy, các chỉ số ESG cần được xây dựng phù hợp với từng chức năng trong tổ chức. Ở khía cạnh Social, HR có thể đo lường mức độ đa dạng và hòa nhập, sức khỏe tinh thần của nhân viên hay tác động thực tế của các chương trình cộng đồng. Ở khía cạnh Environmental, các bộ phận vận hành được giao những chỉ tiêu rõ ràng về tiết kiệm năng lượng, quản lý rác thải và sử dụng tài nguyên hiệu quả. Khi các chỉ số này được gắn trực tiếp với đánh giá hiệu suất và chế độ đãi ngộ, ESG sẽ trở thành một phần không thể tách rời của công việc hàng ngày.

Tại nhiều tập đoàn đa quốc gia, việc đạt được các mục tiêu ESG là điều kiện quan trọng để lãnh đạo cấp cao nhận thưởng, bên cạnh các chỉ tiêu tài chính. Cách tiếp cận này bảo đảm rằng trách nhiệm thực thi ESG không chỉ dừng lại ở cam kết mà được phân bổ rõ ràng trong toàn bộ hệ thống. Ở góc độ này, ESG trở thành một động lực quản trị, giúp cân bằng giữa tăng trưởng kinh doanh và trách nhiệm xã hội, đồng thời củng cố vai trò của thương hiệu dẫn dắt bền vững trong việc tạo ra giá trị dài hạn cho cả doanh nghiệp và cộng đồng.

Nhìn tổng thể, những chia sẻ từ HR Talks cho thấy vai trò của Nhân sự đang dịch chuyển mạnh mẽ, từ người thực thi chính sách sang đối tác chiến lược trong phát triển bền vững. HR không chỉ là người triển khai các chương trình ESG mà còn là kiến trúc sư văn hóa, người kết nối mục tiêu kinh doanh với giá trị con người và thiết lập hệ thống đo lường để bảo đảm sự nhất quán. Dù doanh nghiệp lớn hay nhỏ, hành trình ESG có thể bắt đầu từ những hành động rất cụ thể, miễn là được dẫn dắt bởi tư duy đúng đắn và cam kết thực chất từ lãnh đạo.

Bài viết được biên soạn trong khuôn khổ hoạt động học thuật và chia sẻ tri thức của PSO MBA.