Đổi mới tư duy làm luật để kiến tạo không gian phát triển xanh và kinh tế tuần hoàn

Hoàn thiện thể chế như nền móng cho tăng trưởng bền vững

Năm 2025 đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong tư duy xây dựng và hoàn thiện thể chế của ngành Xây dựng, khi các chính sách pháp luật không còn tiếp cận thuần túy theo hướng quản lý hành chính mà được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với mục tiêu phát triển bền vững. Việc lồng ghép các yêu cầu về phát triển xanh và kinh tế tuần hoàn vào hệ thống pháp luật về xây dựng, hạ tầng và đô thị cho thấy Nhà nước đang chủ động kiến tạo khuôn khổ dài hạn cho tăng trưởng, thay vì chỉ giải quyết các vấn đề ngắn hạn.

Theo đại diện Bộ Xây dựng, năm 2025 được xác định là năm bản lề, không chỉ bởi khối lượng lớn văn bản pháp luật được ban hành mà còn bởi sự thay đổi trong cách tiếp cận. Tư duy “làm luật để quản lý” từng bước được thay thế bằng tư duy “làm luật để phát triển”, trong đó người dân và doanh nghiệp trở thành trung tâm của chính sách. Cách tiếp cận này góp phần tháo gỡ những điểm nghẽn tồn tại lâu nay trong hoạt động đầu tư xây dựng, đồng thời tạo dựng niềm tin cho thị trường trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển dịch theo hướng xanh hơn và hiệu quả hơn.

Song song với hoàn thiện thể chế, cải cách hành chính được xem là trụ cột quan trọng giúp chính sách đi vào thực tiễn. Việc cắt giảm mạnh thủ tục hành chính, thời gian giải quyết và điều kiện kinh doanh trong năm 2025 phản ánh nỗ lực chuyển đổi từ tư duy kiểm soát sang tư duy phục vụ. Đây không chỉ là cải thiện về mặt kỹ thuật mà còn là thay đổi về văn hóa quản lý, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động hơn trong hoạt động đầu tư, đổi mới công nghệ và áp dụng các mô hình phát triển thân thiện với môi trường.

Luật Xây dựng mới và sự dịch chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Trong bức tranh cải cách thể chế, Luật Xây dựng năm 2025 được xem là một trong những dấu mốc quan trọng nhất. Điểm đổi mới căn bản của luật nằm ở việc thay đổi cách phân loại dự án đầu tư xây dựng, chuyển từ phân loại theo nguồn vốn sang phân loại theo hình thức đầu tư. Cách tiếp cận này giúp đồng bộ với hệ thống pháp luật về đầu tư, đồng thời làm rõ trách nhiệm và trình tự thủ tục cho từng loại dự án, qua đó giảm thiểu tình trạng chồng chéo và mâu thuẫn pháp lý.

Một thay đổi đáng chú ý khác là việc trao quyền chủ động nhiều hơn cho chủ đầu tư trong lựa chọn thiết kế và công nghệ xây dựng. Thay vì áp đặt các quy định cứng nhắc, luật mới cho phép linh hoạt trong khuôn khổ các yêu cầu cốt lõi về an toàn, quy chuẩn và quy hoạch. Nhà nước tập trung vào vai trò hậu kiểm, giám sát các yếu tố liên quan đến lợi ích cộng đồng, phòng cháy chữa cháy và chất lượng công trình. Điều này không chỉ rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án mà còn khuyến khích doanh nghiệp áp dụng các giải pháp xây dựng xanh, tiết kiệm năng lượng và vật liệu.

Thủ tục cấp phép xây dựng cũng được đơn giản hóa theo nguyên tắc mỗi dự án chỉ thực hiện một thủ tục hành chính trước khi khởi công. Việc miễn giấy phép xây dựng đối với các dự án đã được thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi và triển khai cấp phép trực tuyến toàn trình cho các công trình còn lại cho thấy định hướng rõ ràng trong chuyển đổi số. Đây là nền tảng quan trọng để ngành Xây dựng tiến tới quản lý minh bạch, hiệu quả hơn, đồng thời giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và xã hội.

Hàng không dân dụng và yêu cầu hội nhập trong phát triển bền vững

Bên cạnh lĩnh vực xây dựng, Luật Hàng không dân dụng sửa đổi cũng phản ánh rõ nét tư duy làm luật mới trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng. Mặc dù phạm vi tác động trực tiếp đến đời sống người dân không rộng như Luật Xây dựng, nhưng đây là lĩnh vực có mức độ liên kết cao với các điều ước và tiêu chuẩn quốc tế. Do đó, việc sửa đổi luật không chỉ nhằm giải quyết các vấn đề nội tại mà còn bảo đảm khả năng thích ứng với xu hướng phát triển toàn cầu.

Luật Hàng không dân dụng sửa đổi tập trung vào việc kế thừa những quy định đã được thực tiễn kiểm chứng, đồng thời bổ sung các nội dung mới phù hợp với yêu cầu hiện nay. Việc không quy định chi tiết thủ tục hành chính trong luật mà giao Chính phủ và các bộ, ngành hướng dẫn cụ thể giúp tăng tính linh hoạt, tạo dư địa điều chỉnh chính sách khi bối cảnh thay đổi. Đây là cách tiếp cận phù hợp với một ngành có tốc độ phát triển nhanh và chịu tác động mạnh từ tiến bộ công nghệ.

Đáng chú ý, luật mới bãi bỏ một số quy định không còn phù hợp và đưa dịch vụ bảo đảm hoạt động bay ra khỏi danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Điều này góp phần tháo gỡ rào cản cho doanh nghiệp, khuyến khích cạnh tranh lành mạnh và thu hút đầu tư. Việc bổ sung chương riêng về quản lý an toàn hàng không, bảo đảm điều tra tai nạn và sự cố theo hướng độc lập và minh bạch cũng cho thấy sự cân bằng giữa mở rộng không gian phát triển và bảo đảm an toàn, an ninh trong bối cảnh ngành hàng không ngày càng đóng vai trò quan trọng trong kết nối kinh tế.

Thể chế mở đường cho kinh tế xanh và vai trò của khu vực tư nhân

Nhìn tổng thể, đổi mới tư duy làm luật của Bộ Xây dựng trong năm 2025 không chỉ nhằm cải thiện hiệu quả quản lý nhà nước mà còn hướng tới mục tiêu dài hạn là thúc đẩy kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Việc khuyến khích xây dựng xanh, sử dụng vật liệu thân thiện môi trường và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý xây dựng tạo điều kiện để doanh nghiệp áp dụng các mô hình phát triển bền vững ngay từ khâu thiết kế và đầu tư.

Trong bối cảnh đó, khu vực tư nhân được kỳ vọng sẽ đóng vai trò ngày càng lớn trong hiện thực hóa các mục tiêu chính sách. Khi khung pháp lý trở nên minh bạch, ổn định và thuận lợi hơn, doanh nghiệp có thể mạnh dạn đầu tư vào công nghệ mới, hạ tầng xanh và các giải pháp tiết kiệm tài nguyên. Đây cũng là điều kiện để hình thành những mô hình kinh doanh gắn với trách nhiệm môi trường, nơi thương hiệu dẫn dắt bền vững trở thành nhân tố lan tỏa giá trị xanh tới người tiêu dùng và cộng đồng.

Bước sang năm 2026, thách thức không chỉ nằm ở việc ban hành đầy đủ các văn bản hướng dẫn mà còn ở khâu tổ chức thực thi. Việc tăng cường hậu kiểm, ứng dụng công nghệ số trong giám sát và bảo đảm kỷ cương xây dựng sẽ quyết định mức độ thành công của cải cách thể chế. Khi chính sách được triển khai đồng bộ và nhất quán, thể chế sẽ thực sự trở thành đòn bẩy cho tăng trưởng, tạo nền tảng để các ngành kinh tế, trong đó có xây dựng và hạ tầng, phát triển theo hướng xanh hơn, hiệu quả hơn và bền vững hơn, với sự tham gia chủ động của Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội, trong đó thương hiệu dẫn dắt bền vững đóng vai trò kết nối giữa mục tiêu phát triển và hành vi thị trường.