Từ năm 2026 phát túi nilon dùng một lần sẽ bị xử phạt

Từ năm 2026, các siêu thị và trung tâm thương mại cung cấp túi nilon dùng một lần cho khách hàng sẽ bị xử phạt theo quy định. Đây là thông tin được đưa ra tại Hội thảo tổng kết Dự án thí điểm “Sáng kiến thành lập Liên minh siêu thị nhằm giảm thiểu việc tiêu thụ túi ni lông dùng một lần tại Việt Nam” tổ chức tại Hà Nội ngày 20/4.

Thông điệp này cho thấy quyết tâm chuyển từ vận động tự nguyện sang chế tài bắt buộc trong quản lý rác thải nhựa, đặc biệt tại các điểm bán lẻ hiện đại nơi lượng túi nilon phát sinh mỗi ngày ở mức rất lớn.

Từ thí điểm liên minh bán lẻ đến chế tài bắt buộc

Dự án PLASTIC ALLIANCE do Viện Chiến lược, Chính sách tài nguyên và môi trường phối hợp cùng Sở Công Thương Hà Nội và các đối tác quốc tế triển khai, nhằm thử nghiệm mô hình giảm thiểu bao bì nhựa tại siêu thị, trung tâm thương mại.

Theo đại diện cơ quan chuyên môn, mục tiêu đặt ra là đến năm 2025, 100% siêu thị, trung tâm thương mại sử dụng túi nilon và bao bì thân thiện môi trường thay thế túi khó phân hủy. Đồng thời, giảm dần sản xuất và tiêu dùng túi nilon khó phân hủy, cũng như các sản phẩm nhựa dùng một lần trong sinh hoạt.

Việc áp dụng chế tài từ năm 2026 đồng nghĩa với việc giai đoạn vận động, thí điểm sẽ kết thúc. Thị trường bán lẻ buộc phải thay đổi cấu trúc cung ứng bao bì, điều chỉnh quy trình vận hành và xây dựng kế hoạch truyền thông thay đổi hành vi tiêu dùng.

Trong khuôn khổ dự án, 16 nhà bán lẻ lớn tại Hà Nội đã tham gia Liên minh giảm túi nilon. Các hoạt động triển khai bao gồm ký kết thỏa thuận hợp tác, xây dựng kế hoạch hành động, tổ chức truyền thông trực tiếp tại điểm bán và trên nền tảng số để khuyến khích người tiêu dùng mang túi cá nhân, hạn chế sử dụng túi nhựa dùng một lần.

Hệ thống chính sách siết chặt quản lý rác thải nhựa

Việc áp dụng chế tài không phải là động thái đơn lẻ mà nằm trong lộ trình chính sách dài hạn. Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản quan trọng như Chiến lược quốc gia về quản lý chất thải rắn, Chỉ thị về tăng cường quản lý chất thải nhựa, Kế hoạch hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững giai đoạn 2021–2030, cùng Luật Bảo vệ môi trường 2020 và các nghị định hướng dẫn thi hành.

Các văn bản này tạo hành lang pháp lý cho việc kiểm soát vòng đời sản phẩm nhựa, thúc đẩy tái sử dụng, tái chế và giảm thiểu rác thải. Trong bối cảnh đó, siêu thị và trung tâm thương mại trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi phân phối, đồng thời là điểm tiếp xúc trực tiếp với người tiêu dùng.

Những chương trình như “Ngày không sử dụng túi ni lông” tại các hệ thống bán lẻ lớn hay triển lãm truyền thông về rác thải nhựa cho thấy cách tiếp cận kết hợp giữa chính sách và truyền thông. Tuy nhiên, khi lượng rác thải nhựa tiếp tục gia tăng, biện pháp xử phạt được xem là bước đi cần thiết để bảo đảm hiệu quả thực thi.

Doanh nghiệp trước áp lực chuyển đổi xanh

Quy định mới đặt doanh nghiệp bán lẻ trước yêu cầu tái cấu trúc chuỗi cung ứng bao bì. Việc chuyển sang túi sinh học hoặc bao bì thân thiện môi trường đồng nghĩa với chi phí cao hơn trong ngắn hạn, nhưng lại tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn khi người tiêu dùng ngày càng ưu tiên sản phẩm và dịch vụ có trách nhiệm với môi trường.

Trong bối cảnh tiêu dùng xanh trở thành xu hướng chủ đạo tại đô thị, những doanh nghiệp chủ động thay đổi sớm có cơ hội củng cố hình ảnh và niềm tin thị trường. Khi quy định pháp lý ngày càng chặt chẽ, sự thích ứng nhanh chóng sẽ giúp doanh nghiệp không chỉ tuân thủ mà còn nâng cao vị thế.

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp tiên phong trong giảm nhựa, thiết kế bao bì thân thiện môi trường và xây dựng hệ sinh thái tái chế có thể từng bước trở thành thương hiệu dẫn dắt bền vững, định hình chuẩn mực mới cho ngành bán lẻ.

Thay đổi hành vi tiêu dùng là chìa khóa

Dù có chế tài, thành công của chính sách vẫn phụ thuộc vào thay đổi hành vi tiêu dùng. Việc người dân mang theo túi cá nhân, từ chối túi nhựa khi không cần thiết và ưu tiên sản phẩm có bao bì thân thiện môi trường sẽ quyết định mức độ hiệu quả của lộ trình giảm nhựa.

Các liên minh bán lẻ và tổ chức đồng hành đóng vai trò cầu nối giữa chính sách và thực tiễn thị trường. Khi hoạt động truyền thông được duy trì liên tục và minh bạch, người tiêu dùng sẽ hiểu rõ hơn về tác động của từng lựa chọn mua sắm.

Việc áp dụng xử phạt từ năm 2026 vì thế không chỉ là biện pháp quản lý hành chính mà còn là bước chuyển sang giai đoạn mới của sản xuất và tiêu dùng bền vững. Trong tiến trình đó, sự kết hợp giữa chính sách mạnh mẽ và doanh nghiệp chủ động đổi mới sẽ tạo nền tảng để hình thành thêm nhiều thương hiệu dẫn dắt bền vững, góp phần xây dựng hệ sinh thái tiêu dùng ít nhựa hơn và thân thiện hơn với môi trường.