EU siết chặt thời trang nhanh bằng lệnh cấm tiêu hủy quần áo tồn kho

Ngành thời trang toàn cầu đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ khi các yêu cầu về phát triển bền vững không còn dừng ở những cam kết tự nguyện mà dần trở thành quy định pháp lý bắt buộc. Sau nhiều năm bị chỉ trích vì mô hình sản xuất và tiêu dùng gây lãng phí tài nguyên, Liên minh châu Âu (EU) đã chính thức áp dụng lệnh cấm tiêu hủy quần áo và giày dép tồn kho đối với các doanh nghiệp thời trang lớn từ ngày 19/7. Đây được xem là một trong những bước đi quan trọng nhất của Quy định về thiết kế sinh thái cho sản phẩm bền vững (ESPR), mở đầu cho quá trình tái định hình toàn bộ chuỗi giá trị của ngành thời trang theo hướng kinh tế tuần hoàn. Không chỉ giải quyết bài toán rác thải dệt may, chính sách này còn tạo sức ép buộc các thương hiệu phải thay đổi cách thiết kế, sản xuất, phân phối và quản lý hàng tồn kho trong bối cảnh tiêu dùng bền vững ngày càng trở thành tiêu chuẩn mới của thị trường.

Lệnh cấm tiêu hủy quần áo tồn kho đánh dấu bước ngoặt trong chính sách phát triển bền vững của EU

Từ ngày 19/7, Liên minh châu Âu chính thức cấm các doanh nghiệp thời trang quy mô lớn tiêu hủy quần áo và giày dép không bán được. Quy định áp dụng với các doanh nghiệp có từ 250 lao động trở lên và doanh thu hằng năm vượt 50 triệu euro tại thị trường EU, trong khi các doanh nghiệp nhỏ hơn sẽ có thời gian chuyển tiếp đến tháng 7/2030 để thích ứng. Chính sách là một phần của Quy định về thiết kế sinh thái cho sản phẩm bền vững (Ecodesign for Sustainable Products Regulation – ESPR), bộ khung pháp lý được xây dựng nhằm giảm lãng phí tài nguyên trong suốt vòng đời sản phẩm. Khác với các quy định môi trường trước đây chủ yếu tập trung vào phát thải trong sản xuất, ESPR mở rộng phạm vi quản lý sang cả giai đoạn sau tiêu dùng và xử lý hàng tồn kho. Điều này phản ánh cách tiếp cận mới của EU khi coi mỗi sản phẩm đều phải được tối ưu hóa về khả năng sử dụng, tái sử dụng và tái chế, thay vì bị loại bỏ chỉ vì không còn giá trị thương mại. Việc cấm tiêu hủy hàng tồn kho cũng gửi đi thông điệp rằng phát triển bền vững sẽ không còn là lợi thế cạnh tranh của một số doanh nghiệp tiên phong mà sẽ trở thành tiêu chuẩn bắt buộc đối với toàn ngành.

Thời trang nhanh đang tạo ra lượng rác thải và phát thải carbon khổng lồ trên toàn cầu

Trong nhiều năm qua, mô hình thời trang nhanh phát triển dựa trên khả năng sản xuất số lượng lớn với chi phí thấp, chu kỳ ra mắt bộ sưu tập liên tục và giá bán dễ tiếp cận. Để duy trì tốc độ này, nhiều thương hiệu đặt nhà máy tại các quốc gia đang phát triển ở châu Á và Mỹ Latin, nơi chi phí lao động và sản xuất thấp hơn. Hệ quả là lượng hàng hóa được sản xuất thường vượt quá nhu cầu thực tế, khiến hàng triệu sản phẩm chưa từng được sử dụng vẫn bị tiêu hủy mỗi năm nhằm giải phóng kho bãi hoặc bảo vệ hình ảnh thương hiệu. Theo ước tính của Cơ quan Môi trường châu Âu, mỗi năm có khoảng 4–9% tổng lượng hàng dệt may tại EU bị tiêu hủy trước khi đến tay người tiêu dùng, tương đương từ 264.000 đến gần 594.000 tấn sản phẩm. Hoạt động này tạo ra khoảng 5,6 triệu tấn khí thải CO₂ mỗi năm, tương đương tổng lượng phát thải của Thụy Điển trong năm 2021. Không chỉ vậy, sự phát triển mạnh của thương mại điện tử còn khiến lượng hàng hoàn trả tăng nhanh. Riêng tại Đức, gần 20 triệu sản phẩm bị trả lại mỗi năm phải xử lý như rác thải do chi phí kiểm định, lưu kho và tái phân phối cao hơn giá trị của sản phẩm. Những con số này cho thấy bài toán môi trường của ngành thời trang không chỉ nằm ở sản xuất mà còn xuất phát từ chính mô hình tiêu dùng và quản trị hàng hóa hiện nay.

Kinh tế tuần hoàn trở thành hướng đi bắt buộc đối với các thương hiệu thời trang

Lệnh cấm của EU không chỉ ngăn doanh nghiệp tiêu hủy hàng tồn mà còn định hướng rõ cách xử lý các sản phẩm chưa bán được. Theo đó, doanh nghiệp phải ưu tiên bán giảm giá, phân phối qua thị trường thứ cấp hoặc quyên góp cho các tổ chức từ thiện trước khi cân nhắc các phương án khác. Việc tiêu hủy chỉ được phép thực hiện trong một số trường hợp đặc biệt như sản phẩm không đảm bảo an toàn, bị hư hỏng nghiêm trọng, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ hoặc không được các tổ chức từ thiện tiếp nhận. Nếu hàng hóa không còn khả năng tái sử dụng, doanh nghiệp phải ưu tiên tái chế trước khi được phép tiêu hủy. Để đảm bảo tính minh bạch, các thương hiệu còn phải công bố số lượng sản phẩm bị tiêu hủy trong báo cáo thường niên, đồng thời lưu trữ hồ sơ liên quan trong ít nhất năm năm để phục vụ công tác kiểm tra. Những quy định này buộc doanh nghiệp phải thay đổi cách lập kế hoạch sản xuất, dự báo nhu cầu thị trường và quản trị chuỗi cung ứng nhằm hạn chế tình trạng sản xuất dư thừa. Đồng thời, đây cũng là động lực thúc đẩy các mô hình kinh doanh mới như bán hàng đã qua sử dụng, cho thuê thời trang, sửa chữa sản phẩm và tái chế nguyên liệu, những lĩnh vực được dự báo sẽ tăng trưởng mạnh trong nền kinh tế tuần hoàn của châu Âu.

Quy định mới sẽ định hình lại chuỗi cung ứng thời trang toàn cầu và tạo áp lực chuyển đổi cho doanh nghiệp

Việc EU áp dụng lệnh cấm tiêu hủy quần áo tồn kho được xem là tín hiệu cho thấy các tiêu chuẩn môi trường đang ngày càng ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của ngành thời trang. Với vị thế là một trong những thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới, mọi thay đổi trong chính sách của EU đều có khả năng tác động đến toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu, từ các thương hiệu quốc tế đến những nhà sản xuất tại châu Á. Các doanh nghiệp muốn tiếp tục xuất khẩu vào thị trường này sẽ phải đầu tư nhiều hơn vào thiết kế bền vững, quản lý vòng đời sản phẩm, truy xuất nguồn gốc nguyên liệu và xây dựng hệ thống thu hồi sau tiêu dùng. Thực tế, nhiều thương hiệu đã chủ động chuẩn bị trước khi quy định có hiệu lực. Chanel cho biết đã ngừng tiêu hủy hàng dệt may tồn kho và chuyển toàn bộ sản phẩm sang bộ phận kinh tế tuần hoàn nội bộ để tái sử dụng hoặc tái chế nguyên liệu. Đây được xem là xu hướng mà nhiều thương hiệu xa xỉ cũng như các doanh nghiệp thời trang đại chúng sẽ phải theo đuổi trong những năm tới. Khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến tác động môi trường của mỗi sản phẩm và các quy định pháp lý tiếp tục được siết chặt, khả năng quản lý tài nguyên hiệu quả, giảm lãng phí và xây dựng mô hình kinh doanh tuần hoàn sẽ trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế. Không chỉ là một biện pháp giảm rác thải, lệnh cấm của EU còn đánh dấu bước chuyển từ nền kinh tế tiêu dùng tuyến tính sang mô hình phát triển bền vững, nơi giá trị của sản phẩm được kéo dài tối đa trước khi trở thành chất thải.