Thị trường chứng khoán và vai trò then chốt trong phát triển công cụ tài chính xanh đến năm 2030

Tài chính xanh trở thành trụ cột của chiến lược tăng trưởng

Trong bối cảnh Việt Nam cam kết thực hiện Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030 và hướng tới mục tiêu Net Zero 2050, thị trường chứng khoán được xác định là một trong những kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng cho quá trình chuyển đổi. Việc phát triển các công cụ tài chính xanh không còn là xu hướng mang tính thử nghiệm mà đã trở thành nội dung chính thức trong Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030.

Các công cụ như trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững, quỹ đầu tư xanh hay chứng chỉ carbon được xem là giải pháp kết nối dòng vốn với các dự án năng lượng tái tạo, công nghệ sạch và hạ tầng thân thiện môi trường. Khi nhà đầu tư toàn cầu ngày càng quan tâm đến tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị, việc thiết lập một hệ sinh thái tài chính xanh minh bạch và chuẩn hóa sẽ giúp Việt Nam nâng cao khả năng thu hút nguồn vốn quốc tế, đồng thời giảm dần phụ thuộc vào các nguồn năng lượng thâm dụng carbon.

Thách thức trong quá trình hình thành thị trường vốn xanh

Dù tiềm năng lớn, việc phát triển công cụ tài chính xanh tại Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản. Một trong những khó khăn nổi bật là chưa có danh mục phân loại xanh quốc gia đồng bộ với phân loại ngành kinh tế và thông lệ quốc tế. Điều này khiến tổ chức phát hành và nhà đầu tư gặp lúng túng trong đánh giá, xác nhận dự án xanh, đồng thời gia tăng chi phí tuân thủ.

Bên cạnh đó, chi phí phát hành sản phẩm tài chính xanh hiện chưa có sự khác biệt đáng kể so với sản phẩm truyền thống, thậm chí cao hơn do yêu cầu về tư vấn, xác nhận và công bố thông tin. Nhận thức của doanh nghiệp và nhà đầu tư về cơ chế vận hành cũng như lợi ích dài hạn của công cụ tài chính xanh còn hạn chế, làm giảm tốc độ mở rộng thị trường.

Trong bối cảnh đó, vai trò điều phối của cơ quan quản lý trở nên đặc biệt quan trọng. Việc xây dựng hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch và nhất quán sẽ tạo niềm tin cho thị trường, từ đó hình thành động lực phát triển bền vững thay vì các đợt phát hành mang tính ngắn hạn.

Giải pháp đồng bộ từ phía cơ quan quản lý

Theo định hướng trong Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030, nhiều nhóm giải pháp đã được xác định. Trước hết là khuyến khích phát hành trái phiếu Chính phủ xanh, trái phiếu chính quyền địa phương xanh và trái phiếu doanh nghiệp xanh. Song song với đó là nghiên cứu các sản phẩm cấu trúc, chứng chỉ quỹ và công cụ tài chính xanh phù hợp với mức độ phát triển của thị trường trong từng giai đoạn.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là hoàn thiện quy định đối với tổ chức cung cấp dịch vụ định giá và xác nhận trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững nhằm bảo đảm chất lượng và độ tin cậy của sản phẩm. Việc hợp tác với các đối tác quốc tế để nghiên cứu và thử nghiệm sản phẩm mới cũng được xem là bước đi cần thiết, giúp thị trường Việt Nam tiệm cận chuẩn mực toàn cầu.

Đồng thời, yêu cầu doanh nghiệp công bố thông tin minh bạch về dự án xanh, tăng cường đào tạo và truyền thông về tài chính bền vững sẽ góp phần nâng cao nhận thức của các thành viên thị trường. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và công khai, niềm tin của nhà đầu tư sẽ được củng cố, tạo tiền đề cho dòng vốn xanh phát triển ổn định.

Doanh nghiệp và vai trò kiến tạo giá trị dài hạn

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp niêm yết và doanh nghiệp đại chúng cần chủ động tích hợp tiêu chí môi trường vào chiến lược kinh doanh. Việc đầu tư vào dự án xanh không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn tạo lợi thế cạnh tranh trong dài hạn, nhất là khi các thị trường xuất khẩu lớn ngày càng siết chặt tiêu chuẩn phát thải và truy xuất nguồn gốc.

Khi doanh nghiệp minh bạch hóa thông tin ESG, tham gia phát hành công cụ tài chính xanh và cải thiện chỉ số phát triển bền vững, họ không chỉ tiếp cận nguồn vốn chi phí hợp lý hơn mà còn nâng cao uy tín trên thị trường. Chính quá trình này góp phần hình thành những thương hiệu dẫn dắt bền vững, đóng vai trò tiên phong trong việc định hình chuẩn mực kinh doanh có trách nhiệm.

Trong giai đoạn tới, việc cơ cấu lại và hoàn thiện Chỉ số phát triển bền vững VNSI sẽ tạo thêm động lực cho doanh nghiệp cải thiện hiệu quả quản trị và minh bạch thông tin. Khi thị trường chứng khoán trở thành nền tảng thúc đẩy vốn hóa các dự án xanh, quá trình chuyển đổi sẽ không chỉ dừng ở cam kết chính sách mà được hiện thực hóa thông qua dòng vốn cụ thể.

Phát triển công cụ tài chính xanh vì vậy không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý mà là sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp và nhà đầu tư. Khi niềm tin thị trường được củng cố, sản phẩm được chuẩn hóa và khung pháp lý đồng bộ, thị trường vốn xanh sẽ trở thành động lực quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi kinh tế theo hướng bền vững, hỗ trợ Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu Net Zero 2050.