Nike ISPA Link và tham vọng tái định nghĩa thiết kế giày theo hướng bền vững

Từ triết lý ISPA đến chiến lược Move to Zero

Khi ngành thời trang và thể thao đối mặt với áp lực giảm phát thải và xử lý rác thải, các thương hiệu toàn cầu buộc phải tái cấu trúc từ khâu thiết kế sản phẩm. Nike thành lập bộ phận ISPA với bốn nguyên tắc cốt lõi gồm cải tiến, tận dụng, bảo vệ và thích ứng. Đây không đơn thuần là một nhánh sáng tạo mà là phòng thí nghiệm chiến lược, nơi các nhà thiết kế được khuyến khích phá vỡ quy ước truyền thống để tìm lời giải cho bài toán môi trường.

Triết lý này gắn liền với chiến dịch Move to Zero mà Nike khởi động từ năm 2019, đặt mục tiêu tiến tới sản xuất không carbon và không chất thải. Doanh nghiệp đã loại bỏ nhựa dùng một lần tại nhiều cơ sở, chuyển sang sử dụng năng lượng tái tạo tại các trung tâm phân phối và mở rộng chương trình Nike Grind để tái chế giày cũ thành vật liệu cho sân thể thao và sàn tập luyện. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất không nằm ở xử lý rác thải sau tiêu dùng mà ở cách thiết kế sản phẩm ngay từ đầu để phục vụ tái chế.

Thách thức của tái chế và nhu cầu thiết kế lại từ gốc

Theo Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ, tỷ lệ tái chế quần áo và giày dép chỉ ở mức khiêm tốn. Nguyên nhân chính đến từ cấu trúc vật liệu phức tạp và việc sử dụng keo, chỉ khâu khiến quá trình tháo rời khó khăn. Hệ thống tái chế hiện nay vẫn phụ thuộc nhiều vào phân loại thủ công, trong khi nhiều sản phẩm được cấu thành từ vật liệu hỗn hợp chưa có giải pháp công nghệ phân hủy hiệu quả.

Điều này đặt ra yêu cầu thay đổi tư duy thiết kế. Nếu sản phẩm không được xây dựng với mục tiêu tái chế ngay từ đầu, chi phí năng lượng và tỷ lệ thu hồi vật liệu sẽ thấp. Chính trong bối cảnh đó, Nike ISPA Link ra đời như một thử nghiệm nhằm giải quyết tận gốc vấn đề cấu trúc sản phẩm.

Nike ISPA Link và cấu trúc lắp ráp mô đun

Nike ISPA Link được thiết kế như một mô hình lắp ráp tương tự đồ chơi Lego. Thay vì sử dụng keo hay đường may cố định, đôi giày gồm ba thành phần chính có thể tháo rời bằng một thao tác đơn giản. Đế giày được đúc liền từ vật liệu tổng hợp, phần thân bao bọc bên ngoài với các lỗ để lộ vấu tiếp xúc mặt đất và hệ thống dây vừa cố định vừa siết chặt toàn bộ cấu trúc.

Nhờ loại bỏ hoàn toàn keo dán, sản phẩm không cần quy trình làm nóng hoặc làm mát trong lắp ráp, từ đó giảm phát thải carbon trong sản xuất. Ba mô đun có thể lồng ghép trong khoảng tám phút và tháo rời nhanh hơn khi hết vòng đời. Các sợi ở phần thân được sản xuất từ vật liệu tái chế, trong khi thiết kế chốt giúp việc tách vật liệu trở nên dễ dàng hơn ở giai đoạn xử lý cuối cùng.

Trước khi ra mắt, mẫu thử nghiệm đã được kiểm chứng bởi các vận động viên trong hàng trăm giờ sử dụng nhằm đảm bảo độ ổn định và thoải mái. Điều này cho thấy mục tiêu môi trường không làm suy giảm chức năng thể thao cốt lõi của sản phẩm.

Thiết kế tuần hoàn và định vị thương hiệu trong kỷ nguyên xanh

Nike ISPA Link không chỉ là một sản phẩm mới mà còn là tuyên bố về chiến lược dài hạn. Khi sản phẩm có thể tháo rời và tái chế dễ dàng, vòng đời vật liệu được kéo dài và lượng rác thải giảm đáng kể. Dòng Link Axis tiếp theo còn nâng cấp với phần thân Flyknit tái chế hoàn toàn và các bộ phận TPU tái chế từ túi khí phế liệu, cho thấy lộ trình cải tiến liên tục.

Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến tính minh bạch và tác động môi trường của sản phẩm, việc đầu tư vào thiết kế tuần hoàn giúp Nike củng cố hình ảnh như một thương hiệu dẫn dắt bền vững, thay vì chỉ truyền thông về trách nhiệm xã hội. Khi sáng tạo công nghệ song hành cùng mục tiêu giảm phát thải, doanh nghiệp có cơ hội định hình lại chuẩn mực ngành và tác động đến hành vi tiêu dùng.

Về dài hạn, mô hình thiết kế mô đun có thể mở ra hướng tiếp cận mới cho ngành thời trang và thể thao, nơi sản phẩm được tạo ra với kế hoạch tái sinh ngay từ giai đoạn ý tưởng. Trong kỷ nguyên mà tài nguyên ngày càng khan hiếm và áp lực khí hậu gia tăng, những sáng kiến như ISPA Link cho thấy thiết kế không chỉ phục vụ thẩm mỹ và hiệu năng mà còn là công cụ chiến lược để chuyển đổi sang nền kinh tế tuần hoàn.