Thị trường carbon Việt Nam từng bước hoàn thiện khung giao dịch tín chỉ

Việc Việt Nam đưa sàn giao dịch carbon vào vận hành thí điểm đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình hình thành thị trường carbon trong nước. Không chỉ tạo thêm công cụ giúp doanh nghiệp thực hiện các cam kết giảm phát thải, thị trường này còn mở ra cơ hội chuyển đổi kết quả giảm phát thải thành một loại tài sản có giá trị kinh tế. Tuy nhiên, để bảo đảm tính minh bạch và phù hợp với các cam kết quốc tế, hoạt động giao dịch tín chỉ carbon tại Việt Nam đang được triển khai theo lộ trình thận trọng với phạm vi hàng hóa được kiểm soát chặt chẽ. Trong giai đoạn đầu, chỉ một số loại tín chỉ đáp ứng đầy đủ yêu cầu pháp lý và kỹ thuật mới được phép giao dịch trên sàn, đồng thời hệ thống tiêu chuẩn, đo lường và kiểm chứng cũng tiếp tục được hoàn thiện nhằm tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài của thị trường.

Ba nhóm tín chỉ carbon được ưu tiên trong giai đoạn thí điểm

Theo Cục Biến đổi khí hậu, sàn giao dịch carbon Việt Nam hiện chỉ chấp nhận ba nhóm tín chỉ carbon đủ điều kiện tham gia giao dịch. Nhóm đầu tiên là tín chỉ được cấp theo cơ chế trong nước bởi cơ quan có thẩm quyền, trên cơ sở hệ thống tiêu chuẩn, quy trình đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV) đã được các bộ, ngành xây dựng. Việc Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành tiêu chuẩn carbon rừng gần đây cũng tạo tiền đề để hình thành nguồn cung tín chỉ quy mô lớn trong lĩnh vực lâm nghiệp. Hai nhóm còn lại được xây dựng theo Điều 6.2 và Điều 6.4 của Thỏa thuận Paris, bao gồm các dự án hợp tác song phương giữa Việt Nam với các quốc gia đối tác cũng như các cơ chế do Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) quản lý. Việt Nam hiện đã triển khai hợp tác với Nhật Bản và Singapore, đồng thời tiếp tục mở rộng sang Thụy Sĩ và Hàn Quốc trong thời gian tới. Việc chỉ lựa chọn các loại tín chỉ có cơ sở pháp lý rõ ràng giúp thị trường vận hành minh bạch, đồng thời tạo nền tảng để các doanh nghiệp từng bước xây dựng thương hiệu dẫn dắt bền vững thông qua những dự án giảm phát thải đáp ứng các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế.

Tín chỉ carbon chỉ được hình thành khi đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn kỹ thuật

Một trong những quan điểm được cơ quan quản lý nhấn mạnh là không phải mọi hoạt động giảm phát thải đều có thể chuyển đổi thành tín chỉ carbon. Để được cấp tín chỉ, dự án phải đáp ứng nhiều điều kiện nghiêm ngặt, trong đó quan trọng nhất là tính bổ sung. Điều này có nghĩa dự án phải tạo ra lượng giảm phát thải vượt trên mức thông thường hoặc nguồn thu từ tín chỉ đóng vai trò quyết định giúp dự án được triển khai và duy trì. Ngoài ra, dự án cần chứng minh hiệu quả môi trường, có hệ thống kiểm kê phát thải đầy đủ và thực hiện đo lường, giám sát, báo cáo, thẩm định theo đúng quy trình MRV. Đây là yêu cầu mà nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang trong quá trình hoàn thiện khi lần đầu tiếp cận thị trường carbon. Chỉ khi đáp ứng đầy đủ các tiêu chí kỹ thuật và được xác minh bởi cơ quan có thẩm quyền, kết quả giảm phát thải mới có thể trở thành tài sản đủ điều kiện giao dịch trên thị trường. Điều này giúp bảo đảm chất lượng của tín chỉ, tăng niềm tin của nhà đầu tư và hạn chế nguy cơ phát sinh các giao dịch thiếu minh bạch.

Thị trường carbon cần cân bằng giữa giao dịch quốc tế và mục tiêu giảm phát thải quốc gia

Bên cạnh hoạt động giao dịch trong nước, Việt Nam cũng từng bước tham gia thị trường carbon quốc tế thông qua các cơ chế hợp tác song phương và chuyển nhượng kết quả giảm phát thải. Tuy nhiên, cơ quan quản lý cho biết việc bán tín chỉ carbon ra nước ngoài sẽ được kiểm soát chặt chẽ bởi mỗi tín chỉ được chuyển nhượng đồng nghĩa với việc kết quả giảm phát thải tương ứng không còn được tính vào thành tích quốc gia. Vì vậy, các giao dịch quốc tế đều phải được Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét, đồng thời áp dụng giới hạn tỷ lệ chuyển nhượng nhằm bảo đảm Việt Nam vẫn hoàn thành các cam kết về giảm phát thải theo Thỏa thuận Paris. Đối với các tiêu chuẩn độc lập như Verra hay Gold Standard, dù chưa được phép giao dịch trên sàn carbon trong nước, các tín chỉ này vẫn có thể được chuyển nhượng ra thị trường quốc tế theo quy định hiện hành. Cách tiếp cận này cho thấy Việt Nam đang ưu tiên xây dựng một thị trường carbon phát triển theo lộ trình, vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp tham gia thị trường toàn cầu, vừa bảo đảm lợi ích lâu dài của quốc gia trong quá trình thực hiện các cam kết khí hậu.

Doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy tuân thủ sang tạo giá trị từ giảm phát thải

Sự hình thành của thị trường carbon không chỉ tạo ra một cơ chế giao dịch mới mà còn thay đổi cách doanh nghiệp nhìn nhận hoạt động giảm phát thải. Nếu trước đây các yêu cầu về kiểm kê khí nhà kính chủ yếu được xem là nghĩa vụ phải thực hiện thì trong tương lai, kết quả giảm phát thải có thể trở thành nguồn tài sản tạo ra giá trị kinh tế và lợi thế cạnh tranh. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, doanh nghiệp cần đầu tư bài bản vào hệ thống quản lý dữ liệu phát thải, áp dụng quy trình MRV theo tiêu chuẩn quốc tế và chủ động xây dựng các dự án có khả năng tạo tín chỉ chất lượng cao. Đồng thời, cơ quan quản lý cũng sẽ tiếp tục hoàn thiện chính sách, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ sở hạ tầng phục vụ vận hành thị trường trong giai đoạn thí điểm trước khi mở rộng quy mô. Khi hệ sinh thái thị trường carbon được phát triển đồng bộ, những doanh nghiệp chủ động chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng phát thải thấp sẽ có nhiều cơ hội xây dựng thương hiệu dẫn dắt bền vững, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh các tiêu chuẩn về khí hậu và phát triển xanh ngày càng trở thành điều kiện quan trọng đối với hoạt động đầu tư, thương mại và xuất khẩu trên thị trường quốc tế.