Doanh nghiệp giao dịch tín chỉ carbon qua tài khoản chứng khoán

Nghị định mới mở đường cho thị trường carbon trong nước

Chính phủ vừa ban hành Nghị định 29 quy định về sàn giao dịch carbon trong nước, trong đó cho phép doanh nghiệp thực hiện mua bán hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon thông qua tài khoản mở tại công ty chứng khoán. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong lộ trình hình thành thị trường carbon nội địa, tạo khung pháp lý cho hoạt động giao dịch minh bạch và có kiểm soát.

Theo quy định, hai loại hàng hóa được giao dịch gồm hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Đối tượng tham gia thị trường hạn ngạch là các cơ sở phát thải lớn phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính hằng năm, bao gồm nhà máy nhiệt điện, sản xuất sắt thép, xi măng và các ngành công nghiệp có lượng phát thải cao. Việc đưa các chủ thể này vào cơ chế giao dịch tập trung được kỳ vọng sẽ góp phần kiểm soát tổng lượng phát thải quốc gia.

Cơ chế giao dịch tương tự thị trường chứng khoán nhưng có đặc thù riêng

Cơ chế vận hành sàn carbon được thiết kế tương tự thị trường chứng khoán, song có những điểm đặc thù. Doanh nghiệp muốn tham gia phải mở tài khoản giao dịch tại công ty chứng khoán và tách biệt hoàn toàn với tài khoản giao dịch tài chính khác. Kết quả giao dịch trong ngày sẽ được Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội công bố vào cuối phiên.

Khác với thị trường chứng khoán cơ sở và phái sinh, thanh toán tiền và chuyển giao hạn ngạch hoặc tín chỉ carbon được thực hiện tức thời theo từng giao dịch, không áp dụng cơ chế bù trừ trung tâm. Mô hình này nhằm giảm rủi ro thanh toán và bảo đảm quyền sở hữu được xác lập ngay khi giao dịch hoàn tất.

Vai trò của công ty chứng khoán và ngân hàng thanh toán

Theo quy định, công ty chứng khoán tham gia hệ thống có trách nhiệm kiểm tra số dư tiền và số lượng hạn ngạch hoặc tín chỉ carbon của khách hàng trước khi tiếp nhận lệnh. Đồng thời, đơn vị này phải gửi sao kê tài khoản tiền và lưu ký định kỳ hằng tháng cho doanh nghiệp nhằm bảo đảm tính minh bạch.

Ngân hàng được lựa chọn thực hiện thanh toán giao dịch phải đáp ứng điều kiện vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỉ đồng và có lãi trong hai năm liên tiếp gần nhất. Ngân hàng có trách nhiệm quản lý chi tiết số dư tiền gửi phục vụ thanh toán giao dịch theo thông tin từ công ty chứng khoán, bảo đảm thanh toán đúng và đủ cho từng giao dịch. Cơ chế giám sát đa tầng này được kỳ vọng giúp thị trường vận hành ổn định và hạn chế rủi ro hệ thống.

Lộ trình thí điểm và tác động đến chiến lược phát triển bền vững của doanh nghiệp

Theo lộ trình, Việt Nam sẽ vận hành thí điểm sàn giao dịch carbon đến hết năm 2028 và miễn phí dịch vụ trong giai đoạn này. Từ năm 2029, khi sàn chính thức đi vào hoạt động, các khoản phí sẽ được áp dụng theo quy định. Việc triển khai từng bước cho thấy định hướng thận trọng nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp làm quen với cơ chế mới trước khi thị trường vận hành toàn diện.

Trong bối cảnh yêu cầu cắt giảm phát thải ngày càng rõ ràng, cơ chế giao dịch hạn ngạch và tín chỉ carbon không chỉ là công cụ quản lý mà còn là động lực buộc doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược vận hành theo hướng giảm phát thải. Những doanh nghiệp chủ động thích ứng sớm, tối ưu hóa quy trình sản xuất và đầu tư vào công nghệ sạch có cơ hội nâng cao vị thế cạnh tranh, từng bước định hình hình ảnh thương hiệu dẫn dắt bền vững trong nền kinh tế xanh.

Khi thị trường carbon nội địa được thiết lập với cơ chế giao dịch minh bạch và giám sát chặt chẽ, doanh nghiệp không còn xem phát thải là chi phí ngoại biên mà là yếu tố quản trị chiến lược. Trong dài hạn, việc tham gia hiệu quả vào thị trường này có thể trở thành một chỉ dấu quan trọng để doanh nghiệp khẳng định vai trò như một thương hiệu dẫn dắt bền vững trong tiến trình thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng không của Việt Nam.