Hỗ trợ tới 20 tỷ đồng cho các doanh nghiệp tái chế pin mở rộng động lực cho kinh tế tuần hoàn

Cơ chế EPR đang bước sang giai đoạn thúc đẩy thị trường tái chế phát triển thực chất

Sau nhiều năm tập trung vào việc hoàn thiện khung chính sách về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, Việt Nam đang bắt đầu chuyển sang giai đoạn tạo động lực tài chính nhằm thúc đẩy thị trường tái chế phát triển mạnh mẽ hơn. Nghị định 110 của Chính phủ về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu được xem là một bước tiến đáng chú ý trong quá trình này. Theo quy định mới, các doanh nghiệp có trách nhiệm thực hiện tái chế sản phẩm, bao bì sau sử dụng hoặc đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ Môi trường Việt Nam theo tỷ lệ tái chế bắt buộc đối với từng nhóm sản phẩm. Điểm mới đáng chú ý là nguồn kinh phí từ quỹ sẽ được sử dụng để hỗ trợ trực tiếp các hoạt động thu gom và tái chế thông qua cơ chế cạnh tranh minh bạch, tạo thêm nguồn lực cho các doanh nghiệp tham gia lĩnh vực kinh tế tuần hoàn.

Trong bối cảnh lượng chất thải phát sinh ngày càng gia tăng cùng áp lực giảm phát thải theo các cam kết quốc gia, việc hình thành các cơ chế hỗ trợ tài chính cho hoạt động tái chế được xem là yếu tố quan trọng để thúc đẩy thị trường phát triển. Nếu trước đây doanh nghiệp tái chế chủ yếu hoạt động dựa trên lợi nhuận từ việc bán nguyên liệu thu hồi, thì nay họ có thêm cơ hội tiếp cận các nguồn hỗ trợ nhằm đầu tư công nghệ, mở rộng công suất và nâng cao hiệu quả xử lý. Đây là tín hiệu cho thấy chính sách môi trường tại Việt Nam đang dần chuyển từ quản lý chất thải sang thúc đẩy hình thành một ngành công nghiệp tái chế có khả năng tạo ra giá trị kinh tế dài hạn.

Những dòng chất thải có giá trị cao đang được ưu tiên hỗ trợ

Theo quy định mới, các dự án tái chế bao bì, dầu nhớt, săm lốp, bóng đèn, tấm quang năng và nhiều nhóm sản phẩm khác có thể được hỗ trợ tối đa 10 tỷ đồng. Trong khi đó, các dự án tái chế pin, ắc quy, rác thải điện tử và phương tiện giao thông hết niên hạn sử dụng có thể nhận mức hỗ trợ lên tới 20 tỷ đồng. Đây là nhóm chất thải được đánh giá có độ phức tạp cao trong thu gom và xử lý nhưng đồng thời cũng chứa nhiều vật liệu có giá trị kinh tế lớn như kim loại hiếm, nhựa kỹ thuật và các loại linh kiện có khả năng tái sử dụng.

Việc ưu tiên hỗ trợ cho các dòng chất thải này phản ánh xu hướng đang diễn ra trên toàn cầu. Khi quá trình điện hóa giao thông và chuyển đổi năng lượng diễn ra mạnh mẽ, lượng pin, thiết bị điện tử và phương tiện thải bỏ dự kiến sẽ gia tăng đáng kể trong những năm tới. Nếu không xây dựng được hệ thống thu gom và tái chế hiệu quả ngay từ bây giờ, các quốc gia sẽ phải đối mặt với áp lực môi trường lớn trong tương lai. Ngược lại, nếu khai thác tốt nguồn tài nguyên thứ cấp này, ngành tái chế có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng nguyên liệu phục vụ sản xuất xanh. Đây cũng là cơ hội để các doanh nghiệp tiên phong phát triển mô hình kinh doanh mới dựa trên việc thu hồi và tái tạo tài nguyên từ chất thải.

Tái chế đang trở thành một phần của chiến lược phát triển bền vững

Một điểm đáng chú ý của Nghị định 110 là doanh nghiệp không bị giới hạn trong một phương thức thực hiện trách nhiệm tái chế. Họ có thể tự tổ chức hoạt động tái chế, sử dụng chất thải làm nguyên liệu đầu vào cho sản xuất hoặc hợp tác với các đơn vị chuyên môn để thực hiện nghĩa vụ này. Cách tiếp cận linh hoạt giúp doanh nghiệp có nhiều lựa chọn phù hợp với quy mô, năng lực và chiến lược phát triển của mình. Đồng thời, quy định yêu cầu các đơn vị tái chế phải có giấy phép môi trường cũng góp phần nâng cao chất lượng và tính minh bạch của thị trường.

Xu hướng này đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong cách doanh nghiệp nhìn nhận chất thải sau tiêu dùng. Thay vì xem đây là phần việc phát sinh sau sản xuất, nhiều doanh nghiệp bắt đầu tích hợp yếu tố tái chế vào ngay từ khâu thiết kế sản phẩm và quản trị chuỗi cung ứng. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành các mô hình kinh tế tuần hoàn, nơi vật liệu được duy trì trong chu trình sử dụng lâu nhất có thể nhằm giảm nhu cầu khai thác tài nguyên mới. Trong bối cảnh các tiêu chuẩn môi trường toàn cầu ngày càng khắt khe, những thương hiệu dẫn dắt bền vững sẽ là những doanh nghiệp chủ động nhìn nhận tái chế như một phần của chiến lược tăng trưởng thay vì chỉ là nghĩa vụ tuân thủ pháp lý.

Kinh tế tuần hoàn đang mở ra một thị trường mới cho doanh nghiệp Việt

Việc áp dụng trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất đối với các ngành hàng như thực phẩm, mỹ phẩm, thuốc, phân bón, thức ăn chăn nuôi, xi măng hay phương tiện giao thông đang tạo ra một thị trường tái chế có quy mô ngày càng lớn. Đặc biệt, từ năm 2027, các nhà sản xuất và nhập khẩu phương tiện giao thông đường bộ sẽ chính thức phải thực hiện trách nhiệm tái chế đối với các sản phẩm do mình đưa ra thị trường. Điều này đồng nghĩa với việc nhu cầu về hạ tầng thu gom, phân loại và tái chế sẽ gia tăng mạnh trong những năm tới, kéo theo cơ hội phát triển cho nhiều doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực môi trường và công nghệ tái chế.

Ở góc độ dài hạn, các chính sách hỗ trợ tài chính cho hoạt động tái chế không chỉ góp phần giảm áp lực môi trường mà còn thúc đẩy hình thành một ngành kinh tế mới dựa trên giá trị của tài nguyên thứ cấp. Khi chất thải được nhìn nhận như một nguồn nguyên liệu đầu vào thay vì gánh nặng xử lý, các mô hình kinh doanh tuần hoàn sẽ có thêm điều kiện để phát triển. Đây cũng là cơ sở để Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu tăng trưởng xanh và phát thải ròng bằng không trong tương lai. Trong quá trình đó, các thương hiệu dẫn dắt bền vững sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc đầu tư công nghệ, xây dựng hệ sinh thái tái chế và tạo ra những chuỗi giá trị mới từ chính những nguồn tài nguyên từng bị xem là rác thải.