Cảnh báo nguy cơ ô nhiễm nhựa toàn cầu và thách thức chuyển đổi phát triển bền vững

Ô nhiễm nhựa như một vấn đề môi trường toàn cầu

Ngày Môi trường thế giới 5 tháng 6 năm 2025 do Chương trình Môi trường Liên hợp quốc phát động với chủ đề “Chống ô nhiễm nhựa” đã một lần nữa đưa vấn đề rác thải nhựa trở lại vị trí trung tâm trong các cuộc thảo luận về môi trường toàn cầu. Đây không còn là câu chuyện của riêng một quốc gia hay một khu vực, mà đã trở thành thách thức chung của toàn nhân loại khi nhựa hiện diện trong hầu hết các hệ sinh thái, từ đại dương sâu thẳm đến không khí, đất và thậm chí là chuỗi thực phẩm của con người.

Theo các báo cáo quốc tế, sản lượng nhựa toàn cầu đã tăng gấp nhiều lần trong vài thập kỷ qua, song tỷ lệ được tái chế vẫn ở mức thấp. Phần lớn rác thải nhựa sau khi sử dụng bị chôn lấp, đốt bỏ hoặc rò rỉ ra môi trường tự nhiên. Đặc tính bền vững về mặt hóa học khiến nhựa gần như không phân hủy trong hàng trăm năm, tạo ra sự tích tụ lâu dài và khó kiểm soát. Chính đặc điểm này khiến ô nhiễm nhựa trở thành vấn đề môi trường có tính hệ thống, tác động sâu rộng và kéo dài qua nhiều thế hệ.

Không chỉ gây áp lực lên hệ sinh thái, ô nhiễm nhựa còn đặt ra những rủi ro nghiêm trọng đối với sức khỏe con người. Vi nhựa đã được phát hiện trong nước uống, thực phẩm và thậm chí trong cơ thể người, cho thấy chu trình ô nhiễm đã vượt qua ranh giới môi trường thuần túy để trở thành vấn đề y tế và xã hội. Trong bối cảnh đó, chủ đề “Chống ô nhiễm nhựa” không chỉ mang tính biểu trưng cho Ngày Môi trường thế giới, mà còn là lời kêu gọi khẩn thiết về việc thay đổi cách con người sản xuất, tiêu dùng và quản lý vật liệu nhựa.

Thay đổi hành vi và triển vọng kiểm soát ô nhiễm nhựa

Bên cạnh vai trò của chính phủ và doanh nghiệp, thay đổi hành vi tiêu dùng được xem là yếu tố then chốt để kiểm soát ô nhiễm nhựa trong dài hạn. Thói quen sử dụng sản phẩm dùng một lần, thiếu phân loại rác tại nguồn và tâm lý tiện lợi đã góp phần không nhỏ vào sự gia tăng rác thải nhựa. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng, vì thế, cần đi kèm với các giải pháp cụ thể để người tiêu dùng có thể dễ dàng lựa chọn những hành vi thân thiện hơn với môi trường.

Nhiều quốc gia đã triển khai các chiến dịch truyền thông, giáo dục và khuyến khích tiêu dùng bền vững, nhằm giảm dần sự phụ thuộc vào nhựa dùng một lần. Tuy nhiên, hiệu quả của các chiến dịch này phụ thuộc vào mức độ nhất quán và khả năng duy trì trong thời gian dài. Khi người tiêu dùng nhận thấy sự đồng bộ giữa chính sách, hành động của doanh nghiệp và thông điệp truyền thông, việc thay đổi hành vi sẽ trở nên bền vững hơn.

Triển vọng kiểm soát ô nhiễm nhựa trên quy mô toàn cầu phụ thuộc vào khả năng phối hợp giữa các bên liên quan. Các hiệp định quốc tế về nhựa, nếu được thông qua và thực thi hiệu quả, có thể tạo ra khung hợp tác chung, giúp giảm thiểu rác thải ngay từ nguồn. Đồng thời, đổi mới công nghệ trong lĩnh vực vật liệu và tái chế mở ra cơ hội để giảm áp lực lên môi trường mà không làm gián đoạn hoạt động kinh tế.

Trong tiến trình đó, sự xuất hiện của những thương hiệu dẫn dắt bền vững có thể đóng vai trò cầu nối giữa chính sách và thị trường, giữa mục tiêu môi trường và nhu cầu tiêu dùng. Khi doanh nghiệp, cộng đồng và nhà nước cùng chia sẻ trách nhiệm, cuộc chiến chống ô nhiễm nhựa sẽ không còn là nỗ lực rời rạc, mà trở thành một phần trong chiến lược phát triển bền vững toàn cầu. Ngày Môi trường thế giới 2025 vì thế không chỉ là dịp nhắc nhở về mức độ nghiêm trọng của ô nhiễm nhựa, mà còn là lời kêu gọi hành động chung, hướng tới một tương lai trong đó nhựa được quản lý có trách nhiệm và môi trường được bảo vệ một cách lâu dài.