Giải pháp Đổi mới Tuần hoàn Nhựa 2024: Thúc đẩy sáng tạo và hợp tác vì kinh tế tuần hoàn

Tôn vinh các sáng kiến tiên phong trong chuỗi giá trị nhựa

Lễ trao giải cuộc thi “Giải pháp Đổi mới Tuần hoàn Nhựa 2024” diễn ra ngày 22/10 đã khép lại hành trình hơn 5 tháng tìm kiếm và ươm tạo các sáng kiến sáng tạo trong quản lý rác thải nhựa. Sự kiện nằm trong khuôn khổ chương trình do Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp cùng Unilever Việt Nam, Hiệp hội Doanh nghiệp Anh tại Việt Nam BritCham và Quỹ Khởi nghiệp Doanh nghiệp Khoa học và Công nghệ Việt Nam SVF triển khai. Mục tiêu của chương trình là tìm kiếm các giải pháp đổi mới trong chuỗi giá trị tuần hoàn nhựa, đặc biệt chú trọng đến thu gom, phân loại và tái chế bao bì nhựa mềm – nhóm vật liệu vốn chiếm tỷ trọng lớn trong rác thải sinh hoạt nhưng chưa được xử lý hiệu quả.

Chương trình ghi nhận sự tham gia của hơn 1.000 cá nhân và tổ chức từ nhiều lĩnh vực khác nhau, với gần 100 đề xuất giải pháp và ý tưởng sáng tạo. Sau quá trình sàng lọc, đào tạo chuyên sâu và đánh giá, Ban giám khảo đã lựa chọn Top 80, Top 50, Top 20 và Top 5 ở hai hạng mục chính gồm Ý tưởng đổi mới sáng tạo và Giải pháp triển vọng. Hạng mục Ý tưởng tập trung vào các sáng kiến đang trong giai đoạn phát triển sản phẩm và cần hỗ trợ thương mại hóa, trong khi Giải pháp triển vọng hướng tới các mô hình đã có sản phẩm cụ thể và có tiềm năng mở rộng quy mô tại Việt Nam.

Từ giải thưởng đến hệ sinh thái hỗ trợ thương mại hóa

Tại lễ trao giải, đại diện các đơn vị tổ chức nhấn mạnh rằng đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực tuần hoàn nhựa không chỉ dừng ở công nghệ tái chế mà còn liên quan đến chất lượng vật liệu tái sinh, khả năng cạnh tranh với nhựa nguyên sinh và sự thay đổi hành vi tiêu dùng. Các dự án được vinh danh năm nay không chỉ mang tính ứng dụng cao mà còn thể hiện tư duy dài hạn về phát triển kinh tế tuần hoàn, cân bằng giữa hiệu quả kinh tế và tác động xã hội, môi trường.

Các đội thắng giải tiếp tục nhận được sự hỗ trợ từ các đối tác chiến lược như Unilever Việt Nam, Standard Chartered Ventures và Văn phòng Hội đồng EPR Quốc gia. Sự hỗ trợ này bao gồm tư vấn chuyên môn, kết nối thị trường và nguồn lực tài chính nhằm hoàn thiện sản phẩm và mở rộng quy mô triển khai. Việc kết nối các nhóm khởi nghiệp với doanh nghiệp lớn và tổ chức quốc tế cho thấy cách tiếp cận hệ sinh thái, trong đó khu vực tư nhân đóng vai trò quan trọng như một thương hiệu dẫn dắt bền vững trong hành trình xây dựng nền kinh tế tuần hoàn.

Thực trạng rác thải nhựa và yêu cầu chuyển đổi mô hình kinh tế

Theo số liệu được công bố tại sự kiện, mỗi năm Việt Nam phát sinh khoảng 1,8 triệu tấn rác thải nhựa, trong đó từ 0,28 đến 0,73 triệu tấn có nguy cơ trôi ra biển. Tuy nhiên, tỷ lệ tái chế mới đạt khoảng 27%, trong khi phần lớn rác thải nhựa vẫn bị chôn lấp hoặc đốt. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp bách phải chuyển đổi từ mô hình kinh tế tuyến tính “sản xuất – sử dụng – thải bỏ” sang mô hình tuần hoàn “tái tạo – tái sinh”.

Trong bối cảnh đó, hợp tác công tư được xem là giải pháp then chốt. Chương trình Hợp tác công tư xây dựng kinh tế tuần hoàn trong quản lý rác thải nhựa PPC đã được triển khai bốn năm qua với sự tham gia của hơn 30 đối tác trong và ngoài nước. Thông qua hoạt động thu gom và tái chế hàng chục nghìn tấn rác thải nhựa, lượng nhựa tái sinh đã được đưa trở lại chuỗi giá trị, góp phần giảm áp lực lên môi trường và tạo sinh kế cho lực lượng lao động trong lĩnh vực thu gom, tái chế.

Trách nhiệm mở rộng và vai trò của doanh nghiệp tiên phong

Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi và cơ chế EPR trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất được xem là đòn bẩy thúc đẩy chuyển dịch sang kinh tế tuần hoàn. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng trách nhiệm này không chỉ thuộc về nhà sản xuất mà cần sự tham gia của toàn bộ chuỗi giá trị, từ người tiêu dùng, nhà bán lẻ đến cơ quan quản lý và nhà đầu tư. Việc phân loại rác tại nguồn, đầu tư hạ tầng tái chế và khuyến khích sử dụng vật liệu tái sinh là những điều kiện cần để hệ thống vận hành hiệu quả.

Từ góc độ doanh nghiệp, việc tích hợp tuần hoàn nhựa vào chiến lược sản xuất và thiết kế bao bì cho thấy tầm nhìn dài hạn trong quản trị tài nguyên. Khi các doanh nghiệp tiên phong giảm nhựa nguyên sinh, tăng khả năng tái chế và hỗ trợ nhà tái chế nội địa phát triển, họ không chỉ cải thiện hiệu suất môi trường mà còn góp phần định hình thị trường. Trong dài hạn, cách tiếp cận này có thể củng cố vị thế của doanh nghiệp như một thương hiệu dẫn dắt bền vững, đồng thời tạo lực kéo cho toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực nhựa tái sinh tại Việt Nam.