Tín chỉ carbon chuyển đổi điện than và cơ hội mới cho quá trình chuyển đổi năng lượng tại Việt Nam

Mô hình chuyển đổi điện than của Philippines đang mở ra một hướng đi mới

Trong nhiều năm, bài toán lớn nhất của quá trình chuyển dịch năng lượng không nằm ở công nghệ mà ở nguồn vốn. Các nhà máy điện than đang vận hành thường có vòng đời hàng chục năm và đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Việc đóng cửa sớm các cơ sở này để thay thế bằng năng lượng tái tạo đòi hỏi nguồn tài chính rất lớn nhằm bù đắp phần doanh thu bị mất, hỗ trợ người lao động và duy trì ổn định hệ thống điện. Chính vì vậy, mô hình sử dụng tín chỉ carbon để hỗ trợ đóng cửa sớm nhà máy điện than tại Philippines đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của nhiều quốc gia trong khu vực, trong đó có Việt Nam.

Dự án thí điểm tại nhà máy điện than South Luzon Thermal Energy ở Philippines được xem là một trong những mô hình đầu tiên trên thế giới kết hợp tài chính khí hậu với thị trường carbon để thúc đẩy chuyển đổi năng lượng. Theo kế hoạch, nhà máy công suất 246 MW sẽ đóng cửa sớm hơn 10 năm so với vòng đời dự kiến, giúp giảm khoảng 19 triệu tấn CO2 phát thải vào khí quyển. Phần giảm phát thải này sẽ được chuyển đổi thành tín chỉ carbon để giao dịch trên thị trường, tạo nguồn thu nhằm bù đắp chi phí chuyển đổi. Cách tiếp cận này đang cho thấy một hướng đi mới, khi tín chỉ carbon không chỉ là công cụ đo lường phát thải mà còn trở thành nguồn lực tài chính trực tiếp cho các dự án giảm phát thải quy mô lớn.

Tài chính khí hậu đang trở thành động lực của quá trình chuyển dịch năng lượng

Một trong những thách thức lớn nhất đối với các nền kinh tế đang phát triển là cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, an ninh năng lượng và mục tiêu giảm phát thải. Nhiều quốc gia Đông Nam Á vẫn phụ thuộc đáng kể vào điện than để đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng. Trong khi đó, việc đầu tư các dự án năng lượng tái tạo mới thường đòi hỏi nguồn vốn lớn cùng thời gian hoàn vốn dài. Đây là lý do các cơ chế tài chính sáng tạo như tín chỉ carbon ngày càng được xem là công cụ quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi xanh.

Theo các chuyên gia, mô hình tại Philippines cho thấy thị trường carbon có thể đóng vai trò như một cây cầu nối giữa mục tiêu khí hậu và nhu cầu phát triển kinh tế. Thay vì yêu cầu doanh nghiệp tự gánh toàn bộ chi phí chuyển đổi, nguồn thu từ tín chỉ carbon giúp chia sẻ gánh nặng tài chính, đồng thời tạo động lực để các dự án giảm phát thải được triển khai sớm hơn. Đây cũng là lý do nhiều tổ chức quốc tế và quỹ đầu tư xanh đang dành sự quan tâm lớn cho các dự án có khả năng tạo tín chỉ carbon chất lượng cao. Trong bối cảnh các quốc gia ngày càng áp dụng thuế carbon và các cơ chế định giá phát thải, giá trị của tín chỉ carbon được kỳ vọng sẽ tiếp tục gia tăng trong những năm tới.

Việt Nam đứng trước cơ hội tham gia sâu hơn vào thị trường carbon khu vực

Sự phát triển của mô hình tại Philippines đặc biệt đáng chú ý đối với Việt Nam khi hai quốc gia có nhiều điểm tương đồng trong cơ cấu năng lượng và nhu cầu chuyển dịch sang nền kinh tế phát thải thấp. Theo các thông tin được công bố tại Diễn đàn quản trị cấp cao Việt Nam Singapore, Việt Nam và Singapore đang tiến gần đến việc hoàn tất thỏa thuận giao dịch tín chỉ carbon xuyên biên giới đầu tiên trong khu vực ASEAN. Đây được xem là bước tiến quan trọng nhằm kết nối thị trường carbon Việt Nam với dòng vốn khí hậu quốc tế và tạo điều kiện cho các dự án giảm phát thải tiếp cận nguồn tài chính mới.

Trong bối cảnh Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng không vào năm 2050, nhu cầu huy động nguồn lực cho quá trình chuyển đổi năng lượng là rất lớn. Các dự án điện gió, điện mặt trời, lưu trữ năng lượng hay chuyển đổi điện than đều cần nguồn vốn dài hạn với quy mô hàng tỷ USD. Nếu tận dụng hiệu quả thị trường carbon, Việt Nam không chỉ có cơ hội thu hút đầu tư mà còn có thể tạo ra nguồn doanh thu mới từ các hoạt động giảm phát thải. Đây cũng là cơ hội để các thương hiệu dẫn dắt bền vững tham gia sâu hơn vào các chương trình chuyển đổi xanh, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh các tiêu chuẩn khí hậu đang ngày càng trở thành một phần của thương mại toàn cầu.

Chuyển đổi xanh đang chuyển từ cam kết sang hành động thực tế

Năm 2024 được ghi nhận là năm nóng nhất trong lịch sử quan trắc khí hậu toàn cầu, cùng với hàng loạt hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện ở nhiều khu vực trên thế giới. Những diễn biến này cho thấy biến đổi khí hậu không còn là một rủi ro trong tương lai mà đang tác động trực tiếp đến nền kinh tế, đời sống xã hội và an ninh năng lượng của các quốc gia. Trong bối cảnh đó, các sáng kiến như tín chỉ carbon chuyển đổi điện than đang cho thấy cách thị trường có thể tham gia giải quyết những thách thức môi trường bằng các cơ chế tài chính cụ thể thay vì chỉ dựa vào các cam kết chính sách.

Đối với Việt Nam, câu chuyện của Philippines mang lại một bài học quan trọng rằng quá trình chuyển đổi xanh cần đi kèm với các giải pháp tài chính khả thi. Khi thị trường carbon khu vực ngày càng hoàn thiện và các dòng vốn khí hậu tiếp tục gia tăng, cơ hội sẽ mở ra cho những doanh nghiệp và địa phương chủ động chuẩn bị từ sớm. Trong giai đoạn mới, các thương hiệu dẫn dắt bền vững sẽ không chỉ đóng vai trò giảm phát thải trong hoạt động sản xuất kinh doanh mà còn trở thành lực lượng thúc đẩy các mô hình tài chính xanh, góp phần tạo ra động lực mới cho quá trình chuyển dịch năng lượng và phát triển kinh tế carbon thấp tại Việt Nam.