Startup công nghệ nông nghiệp mở rộng mô hình lúa phát thải thấp tại Việt Nam

Nông nghiệp đang trở thành một trong những lĩnh vực trọng tâm của quá trình chuyển đổi xanh khi vừa phải đảm bảo an ninh lương thực, vừa giảm phát thải khí nhà kính để đáp ứng các cam kết khí hậu toàn cầu. Trong đó, sản xuất lúa gạo được xem là bài toán đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam, quốc gia nằm trong nhóm xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới nhưng cũng là một trong những nguồn phát thải methane đáng kể từ hoạt động canh tác. Sự phát triển của các nền tảng công nghệ giúp đo lường phát thải, tối ưu quy trình sản xuất và hình thành thị trường tín chỉ carbon đang mở ra hướng đi mới cho ngành lúa gạo. Việc startup Rize huy động thành công 31 triệu USD để mở rộng nền tảng canh tác lúa phát thải thấp không chỉ phản ánh niềm tin của các quỹ đầu tư quốc tế vào nông nghiệp xanh mà còn cho thấy thị trường đang dịch chuyển từ mục tiêu giảm phát thải sang xây dựng chuỗi giá trị lúa gạo có khả năng tạo thêm nguồn thu từ carbon và truy xuất nguồn gốc.

Công nghệ đang thay đổi cách sản xuất lúa theo hướng phát thải thấp và minh bạch hơn

Startup Rize có trụ sở tại Singapore vừa hoàn tất vòng gọi vốn Series B trị giá 31 triệu USD, nâng tổng số vốn huy động lên 47 triệu USD kể từ khi thành lập vào năm 2022. Nguồn vốn mới đến từ nhiều tổ chức tài chính và quỹ đầu tư quốc tế như BNP Paribas Asset Management Alts, Rockefeller Foundation, Temasek, Breakthrough Energy Ventures cùng các ngân hàng BIDV và UOB. Việc nhiều nhà đầu tư lớn cùng tham gia cho thấy nông nghiệp phát thải thấp đang trở thành lĩnh vực nhận được sự quan tâm mạnh mẽ của dòng vốn xanh toàn cầu. Tại Việt Nam và Indonesia, Rize hiện hợp tác với khoảng 17.000 nông dân trên hơn 50.000 ha đất canh tác, tăng gấp mười lần chỉ sau hai năm. Riêng tại Việt Nam, nền tảng đã triển khai trên khoảng 27.000 ha với gần 5.400 nông dân tham gia. Không chỉ cung cấp giải pháp kỹ thuật, doanh nghiệp xây dựng hệ sinh thái số giúp quản lý toàn bộ quá trình sản xuất, tạo nền tảng cho việc phát triển tín chỉ carbon và truy xuất nguồn gốc nông sản. Đây là mô hình đang được nhiều quốc gia thúc đẩy nhằm nâng cao giá trị nông sản trong bối cảnh các tiêu chuẩn môi trường ngày càng trở thành yêu cầu bắt buộc của thị trường xuất khẩu.

Nền tảng số giúp biến dữ liệu canh tác thành giá trị kinh tế mới cho người nông dân

Điểm khác biệt của Rize nằm ở việc phát triển nền tảng MRV, bao gồm đo lường, báo cáo và thẩm định phát thải trên môi trường số. Thông qua dữ liệu định vị, hình ảnh đồng ruộng và hồ sơ điện tử được cập nhật liên tục, hệ thống có thể theo dõi việc áp dụng phương pháp tưới ngập khô xen kẽ, lượng vật tư sử dụng cũng như các điều kiện canh tác thực tế. Mỗi nông dân tham gia đều được xác thực danh tính số bằng công nghệ sinh trắc học, giúp đảm bảo tính minh bạch của toàn bộ dữ liệu. Đây là yếu tố quan trọng để các tổ chức quốc tế xác nhận lượng phát thải được cắt giảm và phát hành tín chỉ carbon. Thay vì chỉ hỗ trợ sản xuất, nền tảng số đang trở thành cầu nối giữa người nông dân với thị trường tài chính carbon, đồng thời giúp doanh nghiệp và nhà nhập khẩu dễ dàng truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Cách tiếp cận này tạo ra giá trị vượt ra ngoài năng suất cây trồng khi dữ liệu sản xuất được chuyển hóa thành tài sản có giá trị kinh tế, mở ra thêm nguồn thu cho người nông dân và nâng cao tính cạnh tranh của ngành lúa gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Giảm phát thải methane đang trở thành lợi thế cạnh tranh mới của ngành lúa gạo Việt Nam

Theo nhiều nghiên cứu quốc tế, hoạt động canh tác lúa hiện chiếm khoảng 12% lượng phát thải khí methane toàn cầu, tương đương lượng phát thải của toàn ngành hàng không. Vì vậy, giảm phát thải trong sản xuất lúa được xem là một trong những giải pháp có hiệu quả cao để thực hiện các mục tiêu khí hậu. Phương pháp tưới ngập khô xen kẽ do Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế khuyến nghị có thể giảm khoảng 50% lượng methane phát sinh, đồng thời tiết kiệm từ 20 đến 30% lượng nước tưới và giúp người nông dân cải thiện thu nhập mà không ảnh hưởng đến năng suất. Đây cũng là giải pháp đang được Việt Nam áp dụng trong Đề án phát triển một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030. Hiệu quả của mô hình Rize đã được BeZero Carbon đánh giá ở mức A.pre, thuộc nhóm khoảng 30% dự án nông nghiệp giảm phát thải có kết quả tốt nhất trước khi phát hành tín chỉ carbon. Startup cũng đang hoàn tất quy trình xác minh theo tiêu chuẩn Gold Standard với mục tiêu phát hành hơn một triệu tín chỉ carbon trong vòng năm năm tới. Những kết quả này cho thấy giảm phát thải không còn là chi phí bổ sung mà đang trở thành yếu tố giúp gia tăng giá trị thương mại của hạt gạo Việt Nam.

Nông nghiệp carbon thấp mở ra cơ hội xây dựng thương hiệu dẫn dắt bền vững cho ngành lúa gạo

Khoản đầu tư mới sẽ giúp Rize mở rộng quy mô hoạt động lên hơn 300.000 ha đất canh tác và hỗ trợ khoảng 150.000 nông dân vào năm 2030. Song song với việc mở rộng diện tích, doanh nghiệp tiếp tục phát triển hệ thống truy xuất nguồn gốc từ đồng ruộng đến người mua nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế. Thực tế, lô gạo phát thải thấp đầu tiên do nền tảng hỗ trợ đã được xuất khẩu sang châu Âu, Canada, Australia và Singapore, cho thấy các sản phẩm nông nghiệp xanh hoàn toàn có khả năng cạnh tranh trên thị trường toàn cầu mà không nhất thiết phải chịu bất lợi về giá bán. Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang áp dụng các tiêu chuẩn ESG, cơ chế điều chỉnh carbon và yêu cầu minh bạch chuỗi cung ứng, những mô hình kết hợp giữa công nghệ số, giảm phát thải và tín chỉ carbon sẽ đóng vai trò quan trọng trong quá trình nâng cấp ngành nông nghiệp Việt Nam. Không chỉ tạo thêm nguồn thu cho người nông dân, các sáng kiến này còn góp phần xây dựng hình ảnh thương hiệu dẫn dắt bền vững cho ngành lúa gạo Việt Nam, giúp nâng cao giá trị xuất khẩu và khẳng định vị thế của nông sản Việt trong xu hướng phát triển xanh đang diễn ra trên toàn cầu.