Startup Việt khai thác tài nguyên rác và cơ hội tăng trưởng từ kinh tế tuần hoàn

Từ quản lý rác đô thị đến nền tảng số hóa truy xuất phát thải

Trong bối cảnh mỗi ngày Việt Nam phát sinh hàng chục nghìn tấn rác thải sinh hoạt, nhiều startup bắt đầu nhìn rác không chỉ là áp lực môi trường mà là một nguồn tài nguyên có thể định giá. Grac là một trong những mô hình tiêu biểu khi phát triển nền tảng công nghệ quản lý rác thải, kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp sản xuất, đơn vị thu gom và hộ gia đình trong cùng một hệ sinh thái dữ liệu.

Thành lập từ cuối năm 2021, Grac cung cấp giải pháp quản lý rác cho chính quyền địa phương và phần mềm hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất. Năm 2025, doanh thu của startup này tăng gấp ba lần so với cùng kỳ. Hơn 270 chính quyền cấp xã đang sử dụng nền tảng để quản lý dữ liệu của khoảng một triệu hộ gia đình. Với doanh nghiệp, hệ thống truy xuất đã xác minh hàng nghìn tấn nhựa được tái chế, góp phần giảm phát thải và chuyển hướng rác khỏi bãi chôn lấp.

Biến phụ phẩm nông nghiệp thành chuỗi giá trị mới

Không chỉ rác đô thị, phụ phẩm nông nghiệp cũng được xem là nguồn tài nguyên chưa được khai thác hết tiềm năng. Việt Nam Food là ví dụ khi tận dụng đầu, vỏ và đuôi tôm để sản xuất hoạt chất sinh học phục vụ chăn nuôi và trồng trọt. Mỗi năm, doanh nghiệp có thể xử lý hàng chục nghìn tấn phụ phẩm, tạo ra sản phẩm đầu ra phục vụ lại chính ngành nông nghiệp trong nước và xuất khẩu.

Mô hình này giúp giảm lãng phí nguyên liệu, hạn chế phụ thuộc vào hoạt chất nhập khẩu và mở rộng chuỗi giá trị nội địa. Trong bối cảnh khoảng 159 triệu tấn phế phẩm nông nghiệp phát sinh mỗi năm, tiềm năng khai thác vẫn còn rất lớn. Việc chuyển đổi phụ phẩm thành sản phẩm có giá trị cao cho thấy hướng tiếp cận tuần hoàn đang dần được thương mại hóa thay vì chỉ dừng ở sáng kiến môi trường.

Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và cơ hội từ chính sách

Báo cáo đổi mới sáng tạo ngành nhựa giai đoạn 2020 đến 2025 cho thấy hệ sinh thái kinh doanh dựa trên tái chế và vật liệu sinh học tại Việt Nam đang có bước tiến rõ rệt. Nếu trước năm 2020 số lượng sáng kiến còn hạn chế, thì giai đoạn gần đây đã ghi nhận hàng chục mô hình kinh doanh mới, trong đó nhiều doanh nghiệp kết hợp công nghệ với lợi thế phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất vật liệu thay thế nhựa.

Tuy nhiên, thị trường vẫn tồn tại những điểm nghẽn như khó khăn trong thương mại hóa kết quả nghiên cứu, hạ tầng thu gom chưa đồng bộ và thách thức mở rộng quy mô. Các chương trình hỗ trợ tài chính khí hậu và chính sách phân loại rác tại nguồn được kỳ vọng tạo nền tảng giúp doanh nghiệp vượt qua rào cản. Trong môi trường đó, những đơn vị xây dựng được mô hình kinh doanh gắn với dữ liệu minh bạch và giảm phát thải có cơ hội định vị mình như một thương hiệu dẫn dắt bền vững trong lĩnh vực kinh tế tuần hoàn.

Rác thải như động lực tăng trưởng dài hạn

Việt Nam đang chứng kiến sự chuyển dịch từ cách tiếp cận xử lý rác sang khai thác giá trị kinh tế từ rác. Khi khung chính sách ngày càng rõ ràng và yêu cầu minh bạch phát thải gia tăng, rác thải có thể trở thành tài sản số hóa, tạo nguồn doanh thu mới và góp phần giảm áp lực môi trường. Các mô hình như truy xuất nhựa tái chế, sản xuất vật liệu sinh học hay tái chế chất thải nhựa cho thấy tiềm năng phát triển song hành giữa lợi nhuận và trách nhiệm.

Về dài hạn, việc khai thác hiệu quả tài nguyên rác không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí mà còn nâng cao khả năng tiếp cận vốn đầu tư xanh và thị trường quốc tế. Khi kết hợp đổi mới công nghệ, quản trị minh bạch và chiến lược mở rộng quy mô, các startup Việt hoàn toàn có thể vươn lên trở thành thương hiệu dẫn dắt bền vững, góp phần định hình hệ sinh thái kinh tế xanh trong nước và khu vực.